Zasoby

Słownik fachowej terminologii


Statecznik
Stateczniki to urządzenia elektryczne stosowane przy lampach fluorescencyjnych lub wyładowczych wysokiej częstotliwości (HID) w celu zapewnienia właściwego napięcia do włączenia lampy, a następnie stabilizowania prądu podczas ich pracy. Mogą one być magnetyczne lub elektroniczne

Belki świetlówkowe i liniowe systemy oświetleniowe
Zazwyczaj są one wyposażone w lampy fluorescencyjne, a stosuje się je głównie w obiektach handlowych i przemysłowych. Oprawy do tych systemów, projektowane do montażu na powierzchni lub zwieszania, są zazwyczaj łatwe do zainstalowania i mogą być stosowane pojedynczo lub jako linie świetlne. Odpowiednie obudowy gwarantują rozsył światła w żądanym kierunku i ograniczenie olśnień do minimum.

Dwutlenek węgla (CO2)
Jeden z głównych gazów cieplarnianych. Kraje, które ratyfikowały Protokół z Kioto, zobowiązały się do ograniczenia jego emisji. Projektanci oświetlenia mają wpływ na zmniejszenie emisji CO2 do atmosfery (przy produkcji 1 kWh energii elektrycznej powstaje 0,42 kg dwutlenku węgla).

Barwa światła
Rodzaj bieli emitowanej przez źródło światła można określić za pomocą parametru zwanego skorelowaną temperaturą barwową. Każdy typ lampy ma charakterystyczną dla siebie temperaturę barwową mierzoną w stopniach Kelvina (np. 3000 K), którą opisuje się jako ciepłą, neutralną, chłodną lub zimną.

Oddawanie barw
Jest to zdolność źródła światła do wiernego ukazania barwy obiektu. Decyduje o tym rozkład widmowy promieniowania lampy. Zdolność ta mierzona jest współczynnikiem oddawania barw (Ra). Im wyższy jest ten współczynnik, tym lepsze oddawanie barw, przy czym jego wartość maksymalna wynosi 100.

Układ stabilizacyjno-zapłonowy
Większość sztucznych źródeł światła, oprócz żarówek, wymaga stosowania specjalnych układów stabilizacyjno-zapłonowych, żeby zapoczątkować ich działanie, a po włączeniu regulować prąd. Zależnie od typu lampy układy te mogą przyjmować formę stateczników, zapłonników lub transformatorów.

Dyfuzory i oprawy odporne na wilgoć
Oprawy o wyższej klasie szczelności. Są to zamknięte oprawy przeznaczone do środowisk wilgotnych, mokrych, agresywnych chemicznie lub zakurzonych, gdzie kontrola olśnień jest przeważnie podstawowym wymogiem.

Downlighty
Oprawy sufitowe kierujące wiązkę światła w dół. Downlighty są zazwyczaj okrągłe lub kwadratowe i wpuszczane w sufit, lecz mogą też być montowane na powierzchni. Mogą mieć otwarty odbłyśnik i/lub być wyposażone w osłony.

Kolumny
Słupy do montowania opraw oświetlenia drogowego lub projektorów światła. Nazywane również „masztami”.

Kontrast
Subiektywnie odbierana różnica jaskrawości punktów lub obszarów luminancji widzianych jednocześnie lub kolejno.

Współczynnik oddawania kontrastu (CRF)
Miara zmniejszenia się kontrastu spowodowana odbiciami dekontrastującymi (jasne odbicia w obszarze zadania wzrokowego). 

Adresowalny cyfrowy interfejs oświetleniowy (DALI)
Protokół sterowania oświetleniem określony w normie technicznej IEC 929

Skuteczność świetlna
Mierzona w lumenach na wat zużywany przez obwód (lm/W), jest użytecznym parametrem przy określaniu, ile z danej lampy można otrzymać światła na każdy wat mocy. Skuteczność oprawy często oblicza się, dzieląc początkową wartość strumienia świetlnego w lumenach przez moc zużywaną razem przez lampę i układ stabilizująco-zapłonowy.

Oświetlenie awaryjne
Jest to oświetlenie zapewniane po następującej z dowolnych przyczyn awarii oświetlenia zasilanego napięciem z sieci

Olśnienia
Olśnienia są wynikiem nadmiernego kontrastu luminancji w polu widzenia. Ich skutki mogą być różne – od łagodnego dyskomfortu wzrokowego po utrudnienie widzenia. Kiedy zdolność widzenia zostaje osłabiona, mamy do czynienia z olśnieniem przeszkadzającym. Z kolei olśnienia przykre są kojarzone bardziej z oświetleniem wewnętrznym a termin ten odnosi się do dyskomfortu wzrokowego lub rozproszenia uwagi spowodowanego przez jasne okna lub oprawy.

Oprawy oświetleniowe do wysokich hal
Jak sama nazwa wskazuje, są to oprawy przeznaczone do montażu na wysokości 8-10 m lub wyższej.

Elektroniczny układ stabilizacyjno-zapłonowy wysokiej częstotliwości (HF)
Większość sztucznych źródeł światła, oprócz żarówek, wymaga stosowania specjalnych układów stabilizacyjno-zapłonowych, żeby zapoczątkować ich działanie, a po włączeniu regulować prąd. Elektroniczny układ stabilizacyjno-zapłonowy HF obsługuje świetlówki z wysoką częstotliwością (zazwyczaj 30-60 kHz) zamiast częstotliwości sieciowej 50 Hz, co daje wyższą jakość światła, niższe koszty eksploatacji i łatwość stosowania, a ponadto bezpieczne i niezawodne działanie. Takie układy zapłonowe mogą też być stosowane do lamp wyładowczych dużej intensywności. 

Zapłonnik
Stosowanie zapłonników jest niezbędne w lampach, których nie można uruchomić, korzystając z samego napięcia sieciowego. Dotyczy to na przykład wysokociśnieniowych lamp wyładowczych, takich jak lampy metalohalogenkowe i wysokoprężne lampy sodowe.

Natężenie oświetlenia
Ilość światła padającego na dany obszar podzielona przez powierzchnię tego obszaru – mierzona w luksach. Ogólnie mówiąc, oświetlenie biurowe powinno mieć natężenie 500 lx, podczas gdy zegarmistrz potrzebuje 4000 lx. Latem światło słoneczne padające na ziemię ma natężenie120000 luksów, a światło księżyca w pełni ma 3 luksy.

Oświetlenie pośrednie
Sposób oświetlenia, przy którym światło z lamp i opraw odbija się najpierw od sufitu lub ścian.

Stopień ochrony przed penetracją czynników zewnętrznych (IP)
Wskazuje, w jakim stopniu oprawa jest odporna na dostawanie się do jej wnętrza kurzu/ciał stałych oraz wilgoci/wody.

Lampa
Lampa jest sztucznym źródłem światła. Istnieje wiele typów lamp, różniących się sposobem emisji światła, strumieniem świetlnym, zużyciem energii, skutecznością świetlną, geometrią, składem widmowym emitowanego promieniowania, luminancją i charakterystyką wiązki świetlnej.

LED / dioda elektroluminescencyjna
LED, czyli dioda elektroluminescencyjna, jest małym półprzewodnikowym przyrządem emitującym zazwyczaj kolorowe światło, kiedy przepływa przez nią prąd. Diody LED są energooszczędne i mają bardzo długą żywotność. Oprawy z diodami LED mogą emitować światło w dowolnym kolorze dzięki mieszaniu poszczególnych widm

Układ sterowania oświetleniem
Układy sterowania oświetleniem stosuje się w celu wprowadzania zmian w sytuacji oświetleniowej. Takie zmiany mogą dokonywać się automatycznie lub w wyniku interwencji użytkownika. Systemy sterowania oświetleniem często obejmują urządzenia sterujące. Oświetlenie może automatycznie reagować na natężenie światła dziennego, być sterowane czujnikami obecności i włączać się lub wyłączać zależnie od tego, czy w pomieszczeniu są ludzie, albo też zmieniać się zgodnie z serią scenariuszy..

Wskaźnik efektywności oświetlenia (Lighting Energy Numeric Indicator – LENI)
Zdefiniowany w europejskiej normie „Charakterystyka energetyczna budynków – wymagania energetyczne dla oświetlenia” (EPBD), EN 15193, jako miara rocznego zapotrzebowania na energię elektryczną na metr kwadratowy budynku. Szybka metoda obliczania:

(Całkowita energia elektryczna zużyta w ciągu roku na oświetlenie) podzielona przez (całkowitą użyteczną powierzchnię stropów budynku w m2)

czyli {kWh/(m2 x rok)}

Zarządzanie oświetleniem
Zarządzanie oświetleniem obejmuje całą koncepcję sterowanego lub regulowanego układu oświetleniowego, włącznie z oświetleniem awaryjnym i jego wykorzystaniem. Umożliwia ono skuteczną, skoncentrowaną na użytkowniku obsługę układu oświetleniowego, przy jednoczesnym jego monitorowaniu, co ułatwiaja konserwację.

Sprawność oprawy (LOR)
Stosunek całkowitego strumienia świetlnego oprawy do strumienia świetlnego lamp(y) w określonych warunkach.

Oprawy do niskich hal
Oprawy z lampami wyładowczymi wysokiej intensywności instalowane poziomo na niewielkiej wysokości 4-8 m, zazwyczaj w halach przemysłowych i sportowych oraz budynkach użyteczności publicznej.

Lumen (lm)
Jednostka miary strumienia świetlnego lub tempo wypływu światła ze źródła albo odbierania go przez powierzchnię. Kiedy promień światła uderzy w stałą powierzchnię, mamy do czynienia z procesem zwanym oświetleniem.  

Oprawa oświetleniowa
Współczesny termin na urządzenie zwane potocznie „lampą”. Kompletne urządzenie oświetleniowe kontrolujące rozsył światła emitowanego przez lampę lub lampy, wyposażone w elementy do mocowania i ochrony lamp oraz do podłączenia ich do źródła zasilania elektrycznego. Oprawy oświetlenia drogowego często nazywa się latarniami.

Lumeny na wat zużywany przez obwód
Jest to współczynnik sprawności świetlnej obliczany jako LOR x (całkowity strumień świetlny samej lampy w oprawie/liczba watów zużywanych przez obwód)

Luminancja
Zmierzona jaskrawość powierzchni. Jednostką jest cd/m2.

Natężenie źródła światła (kandela)
Ilość światła, którą małe źródło światła umieszczone w szczycie wąskiego stożka emituje przez ten stożek w określonym kierunku.

Luks
Jednostka natężenia oświetlenia równa jednemu lumenowi na metr kwadratowy.

Modelowanie
Wykorzystanie światła do wydobycia kształtów trójwymiarowych obiektów, struktur lub przestrzeni.

Układ optyczny
Układ odbłyśników i/lub refraktorów kierujący światło emitowane przez lampę w oprawie w żądanym kierunku.

Oświetlenie niepotrzebne
Światło rozproszone z oprawy, które przypadkowo i niepotrzebnie oświetla pobliskie obiekty lub powierzchnie na terenach publicznych. Może być przyczyną „ucieczki światła”.

Spine
Patrz: belki świetlówkowe

Szynoprzewód
System liniowy z szyną nośną okablowaną jednym do trzech obwodów zasilanych napięciem sieciowym lub z zasilaniem niskonapięciowym, do którego w razie potrzeby można podłączyć oprawy oświetlenia punktowego wzdłuż całej szyny.

Transformator
Transformator obniża napięcie sieciowe (np. 230 V) do niższego napięcia, przy którym pracują niskonapięciowe lampy halogenowe. Zazwyczaj jest to 12 V.

Szyna zasilająca
Szyna zasilająca jest zazwyczaj wyposażona w mechaniczne elementy montażowe do opraw oraz złącza umożliwiające ich podłączenie elektryczne.

Równomierność
Stosunek minimalnego natężenia oświetlenia do średniego natężenia oświetlenia określonej powierzchni.

Wydolność wzrokowa
Zdolność dostrzegania szczegółów i wykonania zadania wzrokowego.

Wygoda widzenia
Poczucie łatwości spostrzegania , bez nadmiernego zmęczenia wzroku, połączone z przyjemnością.

Zadowolenie wzrokowe
Jakościowe odczucie oświetlonej przestrzeni.